Psychologia (od gr. psyche = dusza, i logos = słowo, myśl, rozumowanie) jest nauką zajmującą się badaniem mechanizmów i praw rządzących zjawiskami psychicznymi oraz zależnymi od nich modelami zachowań. W większości psychologia dotyczy ludzi, ale czasem mówi się o psychologii zwierząt (czyli zoopsychologii), chociaż właściwa nauka dotycząca psychologii zwierząt to etologia. Psychologia bada również wpływ zjawisk psychicznych na interakcje międzyludzkie oraz interakcję z otoczeniem.
Nauki z których czerpie psychologia to głównie socjologia, antropologia, filozofia i biologia, ale dzięki wypracowaniu własnych metod eksperymentalnych psychologia jest nauką samodzielną.
Psychologia zajmuje się m. in. procesami poznawczymi - postrzeganiem, myśleniem, wyobrażaniem, pamięcią (psychologia poznawcza; nabywaniem mowy i powiązaniem jej z pozostałymi procesami psychicznymi (psycholingwistyka}; rozwojem i zmianami mechanizmów psychicznych (psychologia rozwojowa); emocjami, procesami motywacji, stałymi cechami psychicznymi (psychologia osobowości); zaburzeniami procesów psychicznych (patopsychologia) i ich leczeniem (psychologia kliniczna) - pokrewną dziedziną medycyny jest psychiatria; postrzeganiem osób i psychicznymi aspektami interakcji między ludźmi (psychologia społeczna) oraz komunikacją miedzy nimi (negocjacje, mediacje); relacjami procesów psychicznych i funkcjonowania mózgu (neuropsychologia), ewolucyjnymi aspektami mechanizmów psychicznych (psychologia ewolucyjna) zastosowaniem wiedzy psychologicznej w wymiarze sprawiedliwości (psychologia sądowa), instytucjach szkolnych i wychowawczych (psychologia wychowawcza), organizacjach (psychologia organizacji), przedsiębiorstwach (psychologia pracy), w wojsku, sporcie, wyznaniach i w wielu innych obszarach. Dziedzina psychologii na pograniczu statystyki zajmująca się konstrukcją testów psychologicznych to
psychometria.
Psychika interesowała ludzi we wszystkich kulturach, ale systematyczne gromadzenie wiedzy empirycznej na ten temat rozpoczyna się dopiero w XIX wieku. Wcześniej psychologia była traktowana jako dziedzina filozofii. Filozofów najbardziej interesowała specyfika procesów psychicznych: czy mają charakter materialny, czy też są funkcją odrębnej substancji (duszy). Filozofowie, którzy wnieśli największy wkład w rozwój psychologii to Platon (jako pierwszy opisał konflikty wewnętrzne), Arystoteles (systematyczna klasyfikacja procesów psychicznych, prawa kojarzenia), św. Augustyn, Kartezjusz, Jon Stuart Mill. Pierwsze próby zastosowania metody doświadczalnej wiążą się z nazwiskami niemieckich naukowców Johannesa Mulllera, Hermanna von Helmholza i Gustava Fechnera, których prace dotyczyły pogranicza fizjologii z psychologią (percepcja bodźców), ale za datę ukonstytuowania się psychologii jako samodzielnej nauki empirycznej uważa się utworzenie w 1879 pierwszego laboratorium psychologicznego na Uniwersytecie Lipskim przez Wilhelma Wundta. Wundt usystematyzował metodę rejestracji subiektywnych doznań określaną jako introspekcja. Psychologia introspekcyjna wydała szereg szkół, m.in.:
asocjacjonizm (Wilhelm Wundt) zakładający, że złożone doznania są produktem łączenia się prostszych;
psychologia gestalt (Max Wertheimer, Wolfgang Kohler, Kurt Koffka) zakładający, że istnieją mechanizmy aktywnie organizujące procesy psychiczne;
funkcjonalizm (William James) zakładający, że procesy psychiczne mają do wypełnienia funkcje, które je organizują.
Metoda introspekcyjna opierała się na założeniu, że procesy psychiczne możemy badać tylko "od wewnątrz", rejestrując świadome doznania. Metoda ta jednak była powszechnie krytykowana z powodu subiektywizmu i nieuniknionych deformacji treści psychicznych przez sam fakt badania. Radykalnie odmienną metodologię zaproponował behawioryzm (John Watson) postulujący badanie człowieka jako "czarnej skrzynki", przez analizę powiązań między docierającymi bodźcami a reakcjami. Współczesna psychologia przyjęła w dużej części metodologiczne postulaty behawioryzmu. Do najważniejszych osiągnięć psychologii (i nauk pokrewnych) należą:
odkrycie warunkowania klasycznego (Iwan Pawłow) i instrumentalnego (E. Thorndike i B. Skinner);
badania zapamiętywania i zapominania materiału werbalnego Hermana Ebbinghausa - wykreślenie krzywej zapominania;
rozróżnienie pamięci krótkotrwałej i długotrwałej (William James, D. Hebb, D. Broadbent);
badanie struktury pojęć (Emmanuel Rosch);
gramatyka generatywno-transformacyjna Noama Chomsky'ego;
określenie etapów rozwoju umysłowego (Jean Piaget);
określenie etapów rozwoju psychoseksualnego (Sigmunt Freud)
koncepcja hierarchii potrzeb (Abraham Maslow);
badania funkcjonowania małych grup i zmiany postaw (Kurt Lewin);
opracowanie metod diagnozy klinicznej i psychoterapii (Sigmunt Freud, Carl Rogers, Aron Beck).
POWRÓT
Maslow wyodrębnił sześć podstawowych potrzeb człowieka. Trzy najbardziej podstawowe, zakończone potrzebą emocjonalnych związków z innymi ludźmi i przynależności do grup społecznych, podporządkował higienie człowieka. Pozostałe trzy, wyższego rzędu, określił jako motywacyjne.
Potrzebę docenienia podzielił na: docenienie przez siebie samego i przez innych. Na szczycie hierarchii potrzeb, umieścił potrzebę realizacji siebie. Siła motywacyjna tej potrzeby, w życiu człowieka, jest często wykorzystywana w sloganach reklamowych. Na przykład: Bądź sobą - pij Pepsi. Życie człowieka sprowadza się do ciągłego zaspakajania 6 potrzeb. Poniżej przedstawiam kilka zasad związanych z tym procesem.
Trudno jest myśleć o potrzebach wyższego rzędu, jeżeli nie są zaspokojone potrzeby podstawowe.
Gdy odczuwamy jakąś potrzebę, lecz z przyczyn obiektywnych nie możemy jej zaspokoić, to spychamy ją do podświadomości. Nadmiar niezrealizowanych potrzeb w podświadomości generuje frustrację, agresję, bezsenność, nerwice i psychozy. Zjawisko to jest główną przyczyną wszelkich chorób fizycznych i psychicznych.
Niezaspokojone potrzeby zakłócają naszą percepcję, uniemożliwiając obiektywne widzenie rzeczywistości.
Wartość motywacyjną mają potrzeby wyższego rzędu, dlatego powinny być generowane przez obowiązki pracownika. Trzy niższe potrzeby, związane z ogólnymi warunkami pracy, powinny być tylko w stanie zaspokojonym.
POWRÓT
Model Piageta przedstawia schemat rozwoju osobowości w otoczeniu społecznym. Generalna zasada brzmi: niezależność jednostki rodzi się i umacnia na bazie doświadczeń zdobytych w grupie. Dziecko, po urodzeniu, jest uzależnione od matki. W miarę przyswajania norm otoczenia, czyli socjalizacji, zdobywa poczucie bezpieczeństwa i stara się usamodzielnić. W fazie autonomi szuka nowej drogi życia, którą integruje w fazie indywidualizacji, tworząc w ten sposób nową warstwę swojej osobowości. Po pewnym czasie ponownie wychodzi na zewnątrz, do grupy, by przejść do nowego cyklu rozwoju. Im więcej takich cykli tym pełniejszy rozwój.
Proces uświadamiania związany z lewą półkulą mózgu jest: analityczny, racjonalny, werbalny. Ludzie z dominacją tej połowy mózgu przywiązują zbyt dużą wagę do wymogów otoczenia, a za małą do zaspakajania potrzeb osobistych. Świetnie analizują, ale nie potrafią uogólniać informacji. Brak potrzeb obniża ich energię. Odczuwają mało satysfakcji osobistej i brakuje im kreatywności.
|
 |
Proces uświadamiania związany z prawą półkulą mózgu jest intuicyjny, pełen wyobraźni i bez słów. Ludzie, u których dominuje ta część mózgu, są całkowicie skoncentrowani na zaspakajaniu własnych potrzeb i niezbyt wyraźnie odbierają bodźce z zewnątrz. Łatwo ulegają własnym emocjom. W działaniu są kreatywni.
|
Należy dążyć do równomiernego rozwoju obu półkul mózgowych.
Doznania zmysłowe, nim je sobie uświadomimy, przechodzą przez grupę "filtrów", którymi są: nasza osobowość, posiadany system wartości, nasze wierzenia (od systemu wartości różni je to, że są racjonalne), odruchowe predyspozycje do działania, przyswojone opinie.
Percepcja jest to organizacja i interpretacja wrażeń zmysłowych, w celu zrozumienia otoczenia. Możemy wyróżnić dwa rodzaje struktur poznawczych:
związana z naszą wyobraźnią. Odbierane przez nią wrażenia zmysłowe zazwyczaj są deformowane przez nasze oczekiwania, potrzeby, uczucia i mechanizmy obronne, uruchamiane przez podświadomość.
związana z naszą inteligencją. Koryguje ona doznania zarejestrowane w naszej wyobraźni. Można powiedzieć, że percepcja to umiejętność, która rozwija się wraz z rozwojem naszej inteligencji.
|
|
Ze względu na jego prostotę, odkrywczość i praktyczną użyteczność, jest to mój ulubiony model psychologiczny.
Nie jest trudno sobie wyobrazić, że nasza osobowość składa się z trzech części: Dziecka, Dorosłego i Rodzica.
Nasze komunikaty wysyłane do innych mają jedną z tych trzech form. Chciałbym podkreślić,
że głos rodzica mówi co należy zrobić, jak się zachować, podczas gdy głos dorosłego jest pełen zrozumienia, współczucia i rozsądku.
Na schemacie po lewej stronie nazwałem kilka typów relacji pomiędzy dwojgiem ludzi. Pozioma linia reprezentuje komunikat wysyłany i odbierany.
W zasadzie każdy rodzaj relacji można oznaczyć na schemacie. Wszystko zaczyna się od znajomych.
Pomyśl jak będzie przebiegała żółta kreska dla: szacunku, przyjaciół, miłości. Które relacje są bardziej uczciwe, a które mniej?
To tyle, resztę pozostawiam Twojej wyobraźni.
|
Model służy do zrozumienia funkcjonowania psychiki człowieka. Nasza psyche składa się z dwóch uzupełniających się i przeciwstawnych systemów psychicznych: świadomości i nieświadomości.
Punkt środkowy modelu stanowi jaźń, gdzie następuje uświadamianie nieświadomych treści czyli urzeczywistnianie potencjalnej osobowości. W trakcie tego procesu uwalniamy naszą świadomość od przewrażliwionego, pełnego osobistych pragnień Ja. Wraz z umacnianiem jaźni następuje rozpad persony i maleje rola naszej świadomości. Proces ten przebiega w stanie psychicznego rozstroju i zmierza do utworzenie nowego porządku psychicznego. Rozwój jaźni jest celem naszego życia, ostatnim stopniem doświadczenia psychicznego.
Szersze wyjaśnienie pojęć w słowniczku.
POWRÓT
|
